Bezpłatne badanie wzroku – co może obejmować i czym różni się od badania okulistycznego?

Badanie wzroku może mieć różny zakres w zależności od tego, w jakim celu jest wykonywane i kto je przeprowadza. Inaczej wygląda ocena nastawiona przede wszystkim na sprawdzenie ostrości widzenia i dobór korekcji okularowej, a inaczej badanie okulistyczne wykonywane przez lekarza w celu oceny zdrowia narządu wzroku, rozpoznawania chorób i podejmowania decyzji dotyczących leczenia.

Określenie bezpłatnego badania wzroku spotykane w salonach optycznych również nie oznacza jednego, ustawowo określonego zestawu czynności. Zakres może różnić się pomiędzy placówkami, dlatego przed badaniem dobrze wiedzieć, czego można się spodziewać i czym taka ocena różni się od wizyty u okulisty.

Od czego rozpoczyna się badanie wzroku

Jednym z pierwszych etapów badania jest wywiad dotyczący sposobu widzenia i występujących dolegliwości. Znaczenie mają między innymi dotychczas używane okulary lub soczewki kontaktowe, problemy z widzeniem z daleka i z bliska, charakter wykonywanej pracy oraz sytuacje, w których pojawia się zmęczenie wzroku.

Osoba pracująca przez wiele godzin przed monitorem może zgłaszać inne problemy niż kierowca mający trudności z widzeniem po zmroku. U kogoś innego główną przyczyną badania może być stopniowe pogarszanie się ostrości, konieczność odsuwania tekstu podczas czytania albo częstsze mrużenie oczu.

Wywiad pomaga więc określić, w jakim kierunku powinno przebiegać dalsze badanie. Sama informacja, że dana osoba widzi gorzej, nie wystarcza jeszcze do ustalenia rodzaju korekcji.

Ocena ostrości i refrakcji – podstawowa część badania

Jednym z głównych elementów badania optometrycznego jest pomiar refrakcji. Pozwala on określić, czy występuje krótkowzroczność, nadwzroczność lub astygmatyzm oraz jakiej korekcji może wymagać dana osoba.

Badanie może obejmować pomiar obiektywny wykonywany za pomocą urządzenia oraz badanie subiektywne. W drugiej części osoba badana porównuje różne warianty korekcji i odpowiada, przy którym ustawieniu obraz jest bardziej wyraźny. Pozwala to dopracować wynik w oparciu o rzeczywistą jakość widzenia, a nie tylko pomiar urządzenia.

Sprawdza się również ostrość widzenia. Badanie może dotyczyć każdego oka osobno oraz widzenia obuocznego. W zależności od wieku i zgłaszanych problemów oceniane może być widzenie do dali, bliży oraz odległości pośrednich.

Przy astygmatyzmie określa się również wartość cylindra i jego oś. U osób mających problemy z widzeniem z bliska znaczenie może mieć natomiast określenie dodatku do bliży.

Widzenie obuoczne i akomodacja

Nie wszystkie problemy wzrokowe wynikają bezpośrednio z liczby dioptrii. Osoba może stosunkowo dobrze odczytywać znaki na tablicy, a mimo to odczuwać zmęczenie podczas czytania albo pracy przy komputerze.

W zależności od wskazań badanie optometryczne może zostać rozszerzone o ocenę widzenia obuocznego. Sprawdza się wtedy między innymi sposób współpracy obu oczu oraz występowanie odchyleń ich ustawienia. Do tego obszaru należą między innymi forie i tropie.

Oceniana może być również akomodacja, czyli zdolność układu wzrokowego do dostosowania ostrości podczas patrzenia na przedmioty znajdujące się w różnych odległościach. Jej sprawność ma szczególne znaczenie podczas długiego czytania, nauki i pracy z bliska.

Możliwe jest również sprawdzenie stereopsji, czyli jednego z elementów widzenia przestrzennego. Nie każda osoba wymaga jednak wykonania wszystkich dostępnych testów. Zakres dobiera się do wieku, objawów i wyników wcześniejszych etapów badania.

Co właściwie oznacza bezpłatne badanie wzroku

Określenie bezpłatne badanie wzroku może odnosić się do badania optometrycznego wykonywanego w związku z doborem korekcji. Przed skorzystaniem z takiej możliwości dobrze sprawdzić warunki obowiązujące w konkretnej placówce, ponieważ bezpłatność może być uzależniona na przykład od późniejszej realizacji recepty na okulary.

Istotniejszy od samej ceny jest zakres badania. W jednej placówce może ono ograniczać się przede wszystkim do określenia refrakcji i ostrości, w innej w razie potrzeby może obejmować również ocenę widzenia obuocznego, akomodacji czy przedniego odcinka oka.

Bezpłatne badanie nie jest przy tym automatycznie tym samym co konsultacja okulistyczna. Są to dwa różne rodzaje oceny układu wzrokowego, wykonywane w innym celu.

Kim jest optometrysta i czym zajmuje się podczas badania

Optometrysta jest obecnie w Polsce regulowanym zawodem medycznym. Jego działalność obejmuje między innymi wykonywanie pomiarów parametrów układu wzrokowego, rozpoznawanie wad refrakcji oraz dobieranie odpowiedniej korekcji optycznej w postaci okularów lub soczewek kontaktowych.

Podczas badania optometrysta może oceniać nie tylko ostrość wzroku i refrakcję, ale również wybrane funkcje układu wzrokowego. Jeżeli uzyskane wyniki albo zgłaszane objawy mogą wskazywać na problem wymagający diagnostyki lekarskiej, dalszym etapem powinna być konsultacja okulistyczna.

To ważne rozróżnienie. Zadaniem optometrysty nie jest leczenie chorób oczu. Jego podstawowym obszarem pozostaje funkcjonowanie układu wzrokowego i korekcja zaburzeń widzenia.

Badanie okulistyczne – inny cel diagnostyki

Okulista jest lekarzem i jego zakres kompetencji jest szerszy w obszarze diagnostyki oraz leczenia chorób narządu wzroku. Badanie okulistyczne może służyć zarówno ocenie ostrości, jak i rozpoznawaniu zmian dotyczących rogówki, soczewki, siatkówki, nerwu wzrokowego czy innych struktur oka.

Zakres wizyty zależy od jej przyczyny. Lekarz może badać oko w lampie szczelinowej, oceniać ciśnienie wewnątrzgałkowe czy dno oka. W określonych sytuacjach wykonywane są dodatkowe badania obrazowe lub diagnostyczne.

Okulista może także stawiać rozpoznania chorób, przepisywać leki i kwalifikować do odpowiedniego leczenia. To zasadnicza różnica w stosunku do badania nastawionego na określenie wady refrakcji i dobór korekcji.

Kiedy badanie optometryczne, a kiedy okulista

Jeśli głównym problemem jest pogorszenie ostrości, niewyraźne widzenie z daleka lub bliska, trudność podczas pracy przy komputerze albo podejrzenie, że dotychczasowe okulary mają już nieodpowiednią moc, badanie optometryczne pozwala sprawdzić korekcję i funkcjonowanie układu wzrokowego.

Inaczej należy podchodzić do objawów, które mogą wskazywać na problem zdrowotny oka. Nagła utrata lub znaczne pogorszenie widzenia, silny ból oka, uraz, intensywne zaczerwienienie połączone z zaburzeniem widzenia, nagle pojawiające się błyski, zasłona w polu widzenia czy gwałtowne dwojenie wymagają diagnostyki lekarskiej. W takich sytuacjach samo sprawdzenie dioptrii nie odpowiada na najważniejsze pytanie, czyli jaka jest przyczyna objawu.

Badanie optometryczne i okulistyczne nie powinny być więc traktowane jako konkurencyjne metody. Odpowiadają na częściowo inne potrzeby i w wielu sytuacjach mogą się wzajemnie uzupełniać.

Dlaczego samo czytanie tablicy nie wystarcza

Klasyczna tablica z literami lub symbolami jest ważnym narzędziem, ale pokazuje tylko fragment działania układu wzrokowego. Pozwala ocenić ostrość w określonych warunkach, natomiast nie odpowiada na wszystkie pytania dotyczące komfortu widzenia.

Można uzyskać dobrą ostrość do dali, a jednocześnie mieć problem z utrzymaniem komfortu podczas kilkugodzinnej pracy z bliska. Można również prawidłowo odczytać znaki, ale odczuwać bóle głowy albo okresowe zamglenia związane z funkcjonowaniem akomodacji lub widzenia obuocznego.

Z tego powodu współczesne badanie wzroku może obejmować więcej elementów niż samo odczytywanie kolejnych rzędów znaków. Zakres zawsze powinien wynikać z potrzeb osoby badanej i tego, jakie problemy zostały zgłoszone podczas wywiadu.

Regularna kontrola pomaga wychwycić zmiany

Wada wzroku nie zawsze zmienia się gwałtownie. Częściej pogorszenie następuje stopniowo, a człowiek częściowo przyzwyczaja się do mniej wyraźnego obrazu. Może częściej mrużyć oczy, przysuwać się do monitora albo potrzebować mocniejszego oświetlenia do czytania, nie traktując tego jeszcze jako problemu ze wzrokiem.

Kontrolne badanie pozwala porównać aktualny sposób widzenia z wcześniejszą korekcją i ustalić, czy parametry uległy zmianie. Jeżeli natomiast podczas badania pojawiają się nieprawidłowości wykraczające poza korekcję wady wzroku, możliwe jest wskazanie potrzeby dalszej diagnostyki.

Najważniejsze jest więc rozróżnienie celu poszczególnych badań. Badanie optometryczne koncentruje się przede wszystkim na funkcjach wzrokowych i właściwej korekcji, natomiast badanie okulistyczne obejmuje lekarską diagnostykę zdrowia narządu wzroku. To, które z nich jest potrzebne, zależy przede wszystkim od występujących objawów oraz powodu zgłoszenia się na badanie.